AI Culture Lab
← Jak to zbudowałem

Jak to zbudowałem · otwarte dane

Prawie milion zabytków w jednej bazie. Jak powstały zabytki.wroclaw.pl i szlakzabytkow.pl

Dane o zabytkach w Polsce są publiczne, ale rozproszone. Sprawdziłem, czy da się je połączyć w jedną bazę, którą można przeszukiwać według miejscowości. Najpierw zrobiłem to dla Wrocławia, potem dla całego kraju.

To mój niezależny projekt, powstały poza projektem stypendialnym. Opisuję go jako przykład metody pracy z AI. W ramach stypendium powstał ten opis, a nie sam serwis.

Problem

Kto chce sprawdzić, jakie zabytki ma jego gmina, musi zajrzeć w kilka miejsc. Rejestr zabytków nieruchomych prowadzą wojewódzcy konserwatorzy i Narodowy Instytut Dziedzictwa. Zabytki archeologiczne są w osobnej ewidencji. Gminne ewidencje zabytków, często najpełniejsze dla danej miejscowości, leżą w BIP-ach w postaci plików PDF albo uchwał rady gminy. Każde źródło ma inny układ, inne nazwy kolumn i inny zapis adresów.

Dla instytucji kultury, która chce opowiadać o dziedzictwie swojej okolicy, to realna przeszkoda. Zanim zacznie się opowiadać, trzeba wiedzieć, o czym.

Zacząłem od jednego miasta

Pierwszym krokiem był zabytki.wroclaw.pl, przeszukiwalna baza zabytków Wrocławia. Jedno miasto pozwoliło sprawdzić metodę na danych, które znam, zanim zabrałem się za cały kraj.

W tym serwisie poszedłem dalej niż sam spis. Do kart zabytków dołączyłem materiały historyczne z Polony, cyfrowej biblioteki Biblioteki Narodowej: dawne zdjęcia, pocztówki, dokumenty. Dopasowanie archiwaliów do konkretnych obiektów to praca, której ręcznie na dużą skalę nie da się wykonać.

Paliwo: skąd dane dla całego kraju

Przy szlakzabytkow.pl zebrałem dane z:

  • rejestrów i wykazów wojewódzkich urzędów ochrony zabytków;
  • krajowego rejestru zabytków nieruchomych;
  • ewidencji stanowisk archeologicznych;
  • gminnych ewidencji zabytków tam, gdzie gminy je opublikowały.

Dziś baza liczy prawie 900 tysięcy obiektów. Kolejne czekają na import: zebrałem już wiele gminnych ewidencji, których jeszcze nie wprowadziłem.

Reakcja: jak pracowałem

Odczytywanie plików. Każde województwo publikuje dane inaczej: w plikach XLS i XLSX albo w PDF-ach, w których kolumny przesuwają się z każdą stroną. Zamiast pisać osobne rozwiązanie dla każdego pliku, z pomocą AI budowałem moduły przetwarzania, które dało się używać wielokrotnie.

Łączenie zbiorów. Ten sam zabytek bywa zapisany w kilku źródłach, za każdym razem trochę inaczej: „ul. Św. Jana 3”, „ulica Świętego Jana 3”, „Jana Św. 3”. Do łączenia użyłem dwustopniowego dopasowania po adresie z ujednolicaniem zapisu, w tym polskich znaków.

Zbieranie gminnych ewidencji. Do wyszukiwania gminnych ewidencji zabytków, rozproszonych po BIP-ach, używałem asystenta AI. Każdy znaleziony dokument trzeba potem zaimportować i powiązać z gminą.

Wynik

  • zabytki.wroclaw.pl: przeszukiwalna baza zabytków Wrocławia z materiałami z Polony przy kartach obiektów.
  • szlakzabytkow.pl: prawie 900 tysięcy obiektów z całej Polski w jednej bazie, z kartami prowadzącymi do oficjalnych źródeł: do zabytek.pl i do gminnych ewidencji.

Czego się nauczyłem

Nie konkurować ze źródłem. Narodowy Instytut Dziedzictwa prowadzi zabytek.pl i to on jest oficjalnym źródłem. Nie ma sensu budować drugiego rejestru. Wartość powstaje w warstwach, które da się dołożyć: połączenie kilku źródeł, wyszukiwanie według miejscowości, archiwalia, kontekst.

Zawsze wskazywać oficjalne źródło. Każda karta prowadzi do miejsca, z którego pochodzą dane. Czytelnik ma wiedzieć, gdzie sprawdzić status prawny zabytku.

Jakość danych bywa różna. Dane z jednych województw są wzorowe, z innych wymagają dużo pracy. Warto zaczynać tam, gdzie dane są najlepsze, i tam testować rozwiązania.

Najpierw małe, potem duże. Wrocław był poligonem. Bez niego cały kraj byłby zbyt dużym skokiem.

Przepis dla twojej instytucji

Ta sama metoda działa dla jednej gminy:

  1. Nazwij problem. Na przykład: chcę mieć listę zabytków gminy, którą można pokazać na stronie domu kultury albo biblioteki.
  2. Zbierz paliwo. Gminna ewidencja zabytków (zwykle w BIP gminy), dane z zabytek.pl, rejestr wojewódzkiego konserwatora.
  3. Pozwól AI uporządkować. Model odczyta tabelę z PDF-u, ujednolici adresy i wskaże obiekty, które powtarzają się w kilku źródłach.
  4. Zbuduj i sprawdź. Prosta strona albo tabela z mapą. Każdą pozycję porównaj ze źródłem i przy każdej podaj, skąd pochodzi.
Przykładowe polecenie

„Oto gminna ewidencja zabytków w PDF. Wypisz w tabeli wszystkie obiekty: nazwę, miejscowość, adres, datowanie i numer w ewidencji. Nie uzupełniaj niczego, czego nie ma w dokumencie. Jeśli jakaś pozycja jest nieczytelna, oznacz ją.”

Otwarte dane w praktyce

Jak z takich danych złożyć prostą stronę, pokażę na żywo na bezpłatnym szkoleniu 3 grudnia o 18:00.

Zapisz się na szkolenie
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego