AI Culture Lab
← Jak to zbudowałem

Jak to zbudowałem · własne źródła

Statut pod lupą. Jak zbudowałem weryfikator statutów instytucji kultury

Wiele instytucji kultury ma statuty niezgodne z przepisami: nieaktualne, przepisane z innej instytucji albo pomijające to, co ustawa każe w nich zapisać. Sprawdziłem, czy wiedzę o tym, jak czytać statut, da się zamknąć w narzędziu, które zrobi pierwsze czytanie.

To mój niezależny projekt, powstały poza projektem stypendialnym. Opisuję go jako przykład metody pracy z AI. W ramach stypendium powstał ten opis, a nie sam serwis.

Problem

Statut instytucji kultury nadaje organizator. Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej określa, co musi się w nim znaleźć, a dla bibliotek, muzeów czy teatrów dochodzą przepisy szczególne. W praktyce statuty powstają różnie: kopiowane z sąsiedniej gminy, zmieniane punktowo przez lata, pisane przez urzędników, którzy z prawem kultury stykają się rzadko.

Sprawdzenie statutu wymaga wiedzy, czasu i znajomości orzecznictwa. Dyrektor przed konkursem, urzędnik przygotowujący uchwałę albo radny zwykle tego nie mają.

Paliwo: na czym pracuje narzędzie

Narzędzie nie pyta modelu, „co sądzi” o statucie. Pracuje na zamkniętym zbiorze źródeł:

  • ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej;
  • przepisach szczególnych dla poszczególnych typów instytucji;
  • wiedzy o typowych błędach w statutach, z mojej książki „Samorządowa instytucja kultury. Instrukcja obsługi”;
  • orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym statutów.

To jest stos paliwowy. Bez niego model odpowiadałby na podstawie ogólnej wiedzy, a więc nieprecyzyjnie i bez możliwości sprawdzenia.

Reakcja: jak działa weryfikator

Rozpoznanie typu instytucji. Najpierw narzędzie ustala, z czym ma do czynienia: z domem kultury, biblioteką, muzeum czy instytucją łączoną. Od tego zależy, które przepisy stosować.

Analiza warstwami. Potem sprawdza statut po kolei: najpierw wymogi ustawy ogólnej, potem przepisy właściwe dla typu instytucji. Wynikiem jest raport z listą możliwych problemów i wskazaniem przepisu, którego dotyczą.

Technika. Pierwsza wersja to pojedynczy plik HTML korzystający z modelu językowego Claude przez interfejs programistyczny. Nie napisałem tego kodu sam w klasycznym sensie. Opisywałem modelowi, co narzędzie ma robić, testowałem wynik na prawdziwych statutach i poprawiałem.

Wynik

Działający prototyp, który dla wgranego statutu wskazuje typ instytucji i listę możliwych niezgodności z przepisami, z podstawą prawną przy każdym punkcie.

To wciąż wczesna wersja. Planuję przebudowę: z parserem, który najpierw rozkłada statut na części, i z biblioteką wzorców typowych błędów, opartą na książce i orzeczeniach.

Czego się nauczyłem

Jakość zależy od paliwa. Ten sam model z dobrze dobranymi źródłami działa nieporównanie lepiej niż bez nich. Najwięcej pracy nie wymagał kod, tylko przygotowanie wiedzy.

Narzędzie wskazuje, człowiek ocenia. Weryfikator nie wydaje opinii prawnej. Wskazuje miejsca, które warto sprawdzić, a ocena należy do prawnika, urzędnika albo dyrektora. Raport mówi to wprost.

Model potrafi się pomylić z przekonaniem. Zdarza mu się wskazać problem, którego nie ma, albo przepis, który nie pasuje. Dlatego każdy punkt raportu ma podstawę prawną, którą można sprawdzić.

Prototyp szybko pokazuje, co warto budować dalej. Pierwsza wersja nie musi być doskonała. Ma pokazać, czy pomysł działa i gdzie są jego granice.

Przepis dla twojej instytucji

Nie trzeba budować narzędzia, żeby skorzystać z tej metody. Wystarczy notatnik pracujący na źródłach:

  1. Nazwij problem. Na przykład: chcę sprawdzić, czy nasz statut zawiera wszystko, czego wymaga ustawa.
  2. Zbierz paliwo. Aktualny tekst ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, przepisy właściwe dla twojego typu instytucji i sam statut.
  3. Pozwól AI porównać. Wgraj wszystko do jednego notatnika i poproś o zestawienie.
  4. Sprawdź z człowiekiem. Wynik potraktuj jako listę pytań do prawnika albo organizatora, a nie jako gotową opinię.
Przykładowe polecenie

„Porównaj statut z ustawą o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Wypisz w tabeli każdy element, który według ustawy powinien znaleźć się w statucie, i wskaż, w którym paragrafie statutu się znajduje. Jeśli go brakuje, napisz to wprost. Przy każdym elemencie podaj przepis ustawy.”

Od problemu do narzędzia

Metodę pracy na własnych dokumentach, od stosu źródeł do działającego narzędzia, pokażę na bezpłatnym szkoleniu 17 grudnia o 18:00.

Zapisz się na szkolenie
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego